Trong khuôn khổ Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” diễn ra sáng 26/5 tại thành phố Hải Phòng, các chuyên gia, nhà khoa học, nhà nghiên cứu cùng đại diện nhiều cơ quan Trung ương, địa phương, tổ chức quốc tế và cộng đồng doanh nghiệp đã tham luận, trao đổi, góp phần bổ sung, hoàn thiện tư duy lý luận của Đảng về mô hình phát triển đất nước trong giai đoạn mới; đồng thời cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn phục vụ xây dựng các chủ trương, chính sách lớn nhằm đưa Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, tự chủ và thịnh vượng trong kỷ nguyên số.
Cổng Thông tin điện tử thành phố Hải Phòng xin giới thiệu nội dung tham luận của đồng chí Hoàng Minh Cường, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng tại Hội thảo với chủ đề: “Xây dựng và triển khai mô hình phát triển thành phố Hải Phòng dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”.
Đổi mới mô hình phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay không chỉ là một yêu cầu mang tính chiến lược, mà là đòi hỏi tất yếu của thực tiễn phát triển. Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT), công nghệ số, chuyển đổi xanh, tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu và cạnh tranh công nghệ giữa các quốc gia đang làm thay đổi căn bản phương thức phát triển của thế giới. Những động lực tăng trưởng truyền thống dựa chủ yếu vào vốn đầu tư, lao động giá rẻ, khai thác tài nguyên hay lợi thế vị trí địa lý đang dần bộc lộ giới hạn. Năng lực cạnh tranh của quốc gia và địa phương trong tương lai sẽ ngày càng được quyết định bởi khả năng làm chủ dữ liệu, hiệu quả quản trị và trình độ đổi mới sáng tạo.
Trong lịch sử phát triển của dân tộc, Hải Phòng luôn được nhắc đến như một biểu tượng của tinh thần năng động, dám nghĩ, dám làm và luôn đi trước một bước trong những bước ngoặt của thời đại. Ngày nay, khi thế giới đang đứng trước làn sóng của chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, Hải Phòng một lần nữa đứng trước sứ mệnh lịch sử: Trở thành địa phương tiên phong chuyển đổi mô hình tăng trưởng, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực cốt lõi. Đây không phải là định hướng theo “trào lưu”, mà là một mệnh lệnh từ thực tiễn: Hải Phòng không chỉ hướng tới tăng trưởng nhanh, mà là phát triển bền vững và chất lượng cao, khẳng định trách nhiệm của một cực tăng trưởng quốc gia.
1. Hải Phòng có đủ điều kiện và cơ sở thực tiễn để tiên phong kiến tạo mô hình mới
Có thể nói, Hải Phòng hiện đang hội tụ đủ “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” để trở thành “phòng thí nghiệm” thành công cho mô hình phát triển mới:
Một là, Hải Phòng có vị thế chiến lược và quy mô kinh tế vững chắc. Sau sắp xếp lại đơn vị hành chính, Hải Phòng có quy mô kinh tế gần 30 tỷ USD, đứng thứ 3 cả nước, tiếp tục đà 11 năm liên tiếp tăng trưởng 2 con số, tiếp tục khẳng định vai trò là cực tăng trưởng quan trọng của vùng duyên hải Bắc Bộ: Riêng quý I năm 2026, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 15%; sản lượng hàng hóa thông qua cảng tăng 11,6%1 ; thu ngân sách nhà nước trên địa bàn vượt 12,9%2 . Giải ngân vốn đầu tư công trong nhóm dẫn đầu cả nước 3 . Thu hút đầu tư đạt hơn 1,29 tỷ USD, tăng trên 76% so với cùng kỳ. Đặc biệt, Hải Phòng tiếp tục dẫn đầu toàn quốc ở cả các chỉ số quan trọng: Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) thuộc 5 địa phương xuất sắc nhất cả nước; Chỉ số cải cách hành chính (PAR INDEX) và Chỉ số hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính nhà nước (SIPAS) năm 2025 đứng đầu cả nước, khẳng định vị thế là địa phương đi đầu trong cải cách hành chính, xây dựng chính quyền phục vụ và chuyển đổi số.
Hai là, Hải Phòng có vị trí cửa ngõ kết nối toàn cầu. Nếu trước đây vị trí địa lý của Hải Phòng với cảng nước sâu và các khu công nghiệp tạo nên vai trò cửa ngõ ra biển của toàn bộ miền Bắc, thì nay mô hình đô thị cảng quốc tế với không gian biển rộng lớn và hạ tầng logistics đồng bộ chính là môi trường lý tưởng để ứng dụng các công nghệ hiện đại nhất như AI, 5G, Digital twin, IoT, UAV (thiết bị bay không người lái)… đưa thành phố tham gia sâu vào chuỗi cung ứng logistics toàn cầu.
Ba là, hạ tầng số Hải Phòng đã sẵn sàng cho “cất cánh”. Những năm qua, Hải Phòng đã từng bước hình thành hạ tầng số và năng lực số: Hạ tầng kết nối băng thông rộng không có vùng lõm, chất lượng trong nhóm dẫn đầu toàn quốc; hạ tầng trung tâm dữ liệu hiện đại, an toàn, phục vụ hoạt động của 91 hệ thống thông tin dùng chung và chuyên ngành toàn thành phố; hệ thống trung tâm điều hành thông minh (IOC) tập trung phục vụ giám sát, chỉ đạo, điều hành; kho dữ liệu dùng chung theo mô hình dữ liệu lớn; nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu; các nền tảng số phục vụ chính quyền số, kinh tế số, xã hội số. Xếp hạng chuyển đổi số cấp tỉnh (DTI) năm 2025 vươn lên thứ 3 toàn quốc.
Đặc biệt, Hải Phòng đang triển khai Đề án phát triển đô thị thông minh với tư duy hiện đại: lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo làm hạ tầng cốt lõi; phát triển theo kiến trúc mở, bảo đảm an toàn thông tin; xây dựng các nền tảng như bản sao số đô thị, internet vạn vật đô thị, trung tâm tính toán AI, logistics thông minh, cảng biển thông minh và quản trị đô thị thông minh thời gian thực. Từng bước định hình mô hình đô thị hiện đại dựa trên dữ liệu và công nghệ.
Bên cạnh đó, Hải Phòng cũng đang hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo: Thành phố đang thúc đẩy xây dựng Công viên Khoa học và Đổi mới sáng tạo; nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho công nghệ mới; thúc đẩy quỹ đầu tư mạo hiểm; phát triển startup công nghệ; hỗ trợ AI, bán dẫn và các lĩnh vực công nghệ chiến lược. Từng bước đưa Hải Phòng lên thứ 4 toàn quốc về Chỉ số Đổi mới sáng tạo địa phương (PII) và là địa phương thứ 4 của Việt Nam lọt vào top 1.000 thành phố có hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn cầu.
Bốn là, Hải Phòng có truyền thống tiên phong đổi mới. Nơi đầu tiên ở Đông Dương có nhà máy điện; nơi thí điểm khoán trong nông nghiệp; một trong những địa phương tiên phong thành lập mô hình Khu kinh tế, Khu thương mại tự do, Khu kinh tế chuyên biệt, phát triển Khu công nghiệp sinh thái… Sự đột phá đó xuất phát từ bản lĩnh tiên phong, tư duy đổi mới sáng tạo, mạnh dạn thí điểm mô hình mới, chủ động kiến tạo cơ chế đặc thù cùng tinh thần hành động quyết liệt và cốt cách người Hải Phòng – hào sảng, nghĩa tình, thẳng thắn, sâu sắc, giàu tự hào và luôn hành động vì cái chung. Trong bối cảnh hiện nay, tinh thần đó tiếp tục được phát huy mạnh mẽ trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Từ những cơ sở đó, có thể khẳng định, Hải Phòng không chỉ có nhu cầu đổi mới mô hình phát triển, mà có đủ điều kiện thực tiễn để trở thành một trong những địa phương tiên phong kiến tạo mô hình phát triển mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
2. Mô hình phát triển Hải Phòng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số
Từ kinh nghiệm quản trị thực tiễn, thành phố Hải Phòng nhận thấy đổi mới mô hình phát triển không đơn thuần là điều chỉnh cơ cấu kinh tế hay bổ sung thêm một số chương trình chuyển đổi số. Bản chất cốt lõi là sự chuyển đổi căn bản về tư duy phát triển, cách tổ chức nền kinh tế, phương thức quản trị đô thị và cách kiến tạo động lực tăng trưởng mới. Hải Phòng lựa chọn mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; trong đó lấy con người làm trung tâm, tri thức và công nghệ làm nền tảng, đổi mới sáng tạo làm động lực, quản trị hiện đại làm công cụ tạo lợi thế cạnh tranh và các không gian phát triển chiến lược của thành phố làm nơi hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng mới. Đây không phải là sự thay thế đơn giản giữa mô hình cũ và mô hình mới, mà là quá trình nâng cấp “hệ điều hành” của thành phố lên một trình độ cao hơn.
Thành phố xác định 4 trụ cột chiến lược của mô hình mới:
Một là, tái cấu trúc kinh tế dựa trên công nghệ cao: Chuyển từ tư duy “thu hút sản xuất” sang “kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao”. Xây dựng các đô thị công nghiệp cảng biển xanh, sinh thái, kết nối cả trong thế giới thực và thế giới số. Tại đây, các nhà máy không chỉ có quy mô lớn mà phải là những “nhà máy thông minh”, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, tận dụng được lợi thế công nghệ, năng suất và đổi mới sáng tạo.
Hai là, kinh tế số và logistics thông minh: Kinh tế biển số không chỉ là xu thế công nghệ, mà là yêu cầu chiến lược để Hải Phòng giữ vững và nâng cao vị thế cạnh tranh quốc tế. Cạnh tranh logistics trong kỷ nguyên số nằm ở khả năng tối ưu hóa dòng dữ liệu. Do đó, Hải Phòng sẽ tập trung vào kinh tế dữ liệu, cảng biển thông minh, kinh tế biển xanh và các trung tâm logistics quy mô lớn gắn liền với đường sắt tốc độ cao và hàng không.
Ba là, quản trị đô thị dựa trên dữ liệu: Thành phố sẽ được quản trị bằng dữ liệu thời gian thực thông qua bản sao số đô thị (Digital Twin) và trí tuệ nhân tạo (AI), giúp chính quyền phân tích thông minh, dự báo sớm và ra quyết định nhanh chóng, chính xác và minh bạch, từng bước tái cấu trúc năng lực điều hành của chính quyền đô thị.
Bốn là, mở rộng thí điểm ứng dụng các tiến bộ khoa học, công nghệ, ứng dụng mới và giải pháp thông minh để người dân được hưởng thụ các dịch vụ, tiện ích tốt nhất trong y tế, giáo dục, văn hóa, mở rộng cơ hội phát triển, gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản, xây dựng thành phố đáng sống tầm cỡ quốc tế.
3. Một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm
Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Hải Phòng tập trung vào 6 nhóm giải pháp:
Một là, đột phá về thể chế. Thể chế phải đi trước một bước. Thành phố chủ động đề xuất các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho các công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới, đồng thời vận dụng tối đa Nghị quyết số 226/2025/QH15 ngày 27/6/2025 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố Hải Phòng để tạo ra hành lang pháp lý thông thoáng nhất cho sáng tạo. Đồng thời, tiếp tục rà soát, đề xuất các cơ chế, chính sách đặc thù mới, nhằm đáp ứng yêu cầu và phục vụ mục tiêu phát triển thành phố theo định hướng, nhiệm vụ đã được Trung ương và Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố giao.
Hai là, xây dựng hạ tầng chiến lược. Phát triển công nghiệp theo hướng hiện đại, thông minh, giá trị gia tăng cao và thân thiện môi trường. Chuyển đổi xanh các khu kinh tế, khu công nghiệp; phát triển năng lượng sạch, từng bước trở thành trung tâm công nghiệp năng lượng tái tạo khu vực phía Bắc.
Phát triển dịch vụ logistics, thương mại và cảng biển hiện đại, tận dụng cơ chế đặc thù của Nghị quyết số 226/2025/QH15 để hình thành các trung tâm logistics quy mô lớn gắn với hệ thống cảng biển, cảng hàng không, đường cao tốc, đường sắt tốc độ cao và các tuyến giao thông huyết mạch. Thu hút hãng tàu lớn, tăng tuyến container trực tiếp đi châu Âu, châu Mỹ; mở rộng hợp tác với cảng biển Đông Bắc Á, ASEAN. Thúc đẩy thương mại điện tử, nâng chỉ số FTA Index trong top 3 cả nước.
Đầu tư đồng bộ hạ tầng số, hạ tầng dữ liệu và hạ tầng đổi mới sáng tạo như những kết cấu hạ tầng chiến lược mới của phát triển.
Ba là, phát triển doanh nghiệp được coi là trọng tâm của đổi mới mô hình phát triển. Thúc đẩy sự hình thành các startup công nghệ, các doanh nghiệp khoa học, công nghệ nội địa. Tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước chuyển đổi số, tham gia mạnh mẽ vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời, thúc đẩy sự hình thành của các mô hình kinh doanh mới dựa trên nền tảng số.
Bốn là, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất. Xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động. Việc phát triển Công viên Khoa học và Đổi mới sáng tạo, xây dựng cơ chế kết nối viện nghiên cứu – trường đại học – doanh nghiệp – nhà đầu tư, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm và mở rộng hợp tác quốc tế sẽ là những giải pháp có ý nghĩa nền tảng.
Năm là, lấy con người làm trung tâm và mục tiêu. Chuyển đổi số phải giúp nâng cao chất lượng sống. Tập trung đưa các tiến bộ khoa học, công nghệ, giải pháp đổi mới sáng tạo và ứng dụng chuyển đổi số và các đề án lớn về y tế, giáo dục; nâng cao năng lực hệ thống y tế theo hướng hiện đại, phát triển các lĩnh vực chuyên sâu, mũi nhọn, nhất là y học biển; phát triển đồng bộ hệ thống giáo dục, thúc đẩy giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học chất lượng cao, xây dựng xã hội học tập và chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài. Chú trọng đầu tư thiết chế văn hóa, thể thao hiện đại; phát triển công nghiệp văn hóa, dịch vụ văn hóa, xây dựng Hải Phòng trở thành “Thành phố âm nhạc”; hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội toàn diện. Hải Phòng sẽ là một thành phố hiện đại nhưng nhân văn, nơi mọi người dân đều được hưởng lợi từ công nghệ.
Sáu là, phát triển bền vững và phát huy giá trị bản sắc. Ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong xây dựng Hải Phòng trở thành thành phố xanh, đáng sống với đảo xanh Cát Bà, trung tâm du lịch đa chức năng Đồ Sơn, thành phố với 2 di sản thế giới, Thành phố âm nhạc… Ứng dụng tối đa các giải pháp công nghệ vào bảo tồn, phát huy giá trị thiên nhiên, và phát huy nét văn hóa hào sảng của người dân đất Cảng.
4. Kiến nghị và đề xuất với Trung ương
Mô hình phát triển của một địa phương không thể tách rời chiến lược chung của quốc gia. Để Hải Phòng triển khai thành công mô hình này, đóng góp vào sự đổi mới mô hình phát triển của đất nước, thành phố xin kiến nghị tới Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và các bộ, ngành một số nội dung:
– Kính đề nghị Chính phủ sớm ban hành khung pháp lý quốc gia đồng bộ về quản trị, chia sẻ dữ liệu và an toàn thông tin để địa phương có căn cứ triển khai vững chắc. Trong đó, cần ưu tiên mở dữ liệu, chia sẻ dữ liệu giữa cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu ngành với địa phương theo thời gian thực để phục vụ quản lý, khai thác và cung cấp dịch vụ mới cho người dân, doanh nghiệp.
– Quốc hội, Chính phủ tiếp tục cho Hải Phòng thí điểm các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội về thu hút đầu tư trong lĩnh vực khoa học, công nghệ chiến lược và đổi mới sáng tạo.
– Các bộ, ngành tạo điều kiện hỗ trợ Hải Phòng kết nối với các mạng lưới đổi mới sáng tạo quốc tế, các tập đoàn công nghệ toàn cầu thông qua các chương trình hợp tác cấp quốc gia.
Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là chìa khóa mở ra cánh cửa tương lai của Hải Phòng. Thành phố cam kết sẽ tiên phong, quyết liệt và kiên trì theo đuổi mô hình phát triển mới này để đưa Hải Phòng trở thành một “đô thị thông minh, thành phố đáng sống”, xứng đáng là một cực tăng trưởng năng động của đất nước./.
