Dành tối thiểu 2% ngân sách cho phát triển văn hóa

Các ý kiến thống nhất cao với sự cần thiết ban hành Nghị quyết để kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng, nhất là Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam; khẳng định nhất quán quan điểm, chủ trương xuyên suốt của Đảng và Nhà nước ta là phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo báo cáo làm rõ thêm một số vấn đề lớn được các đại biểu Quốc hội nêu.

Bộ trưởng cho biết thực hiện ý kiến chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa, Chính phủ đã tập trung xây dựng hồ sơ dự án Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam để thể chế hóa Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị. Nghị quyết tập trung giải quyết hai vấn đề lớn: tháo gỡ các điểm nghẽn, khó khăn, vướng mắc trong phát triển văn hóa; và huy động, sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực để phát triển văn hóa.

Cơ quan soạn thảo đã nghiên cứu kỹ lưỡng ý kiến của đại biểu và rà soát, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết theo nguyên tắc: các chính sách đã rõ, đã chín, bảo đảm khả thi, có sự đồng thuận cao sẽ quy định ngay trong Nghị quyết. Đồng thời đề xuất Quốc hội giao Chính phủ quy định chi tiết các nội dung cần có sự điều hành linh hoạt, các nội dung mới cần được thí điểm ban hành chính sách đặc thù.

Dự thảo Nghị quyết đã xác định rõ nguồn lực phát triển văn hóa gồm nguồn ngân sách nhà nước hằng năm bảo đảm tối thiểu 2% trong tổng chi ngân sách nhà nước và huy động các nguồn lực xã hội. Về khoản chi từ ngân sách nhà nước, Bộ trưởng cho biết Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang phối hợp với Bộ Tài chính, các cơ quan liên quan và các địa phương để xác định rõ cơ cấu của 2% này, bảo đảm việc chi cho văn hóa đúng mục tiêu.

Về Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, dự thảo Nghị quyết đã bổ sung thêm một khoản tại Điều 2 nhằm phát huy các giá trị văn hóa trong các ngày lễ lớn của dân tộc, với mục đích chăm lo, bảo đảm cho nhân dân được tiếp cận, tham gia thụ hưởng văn hóa, đồng thời nâng cao khả năng cảm thụ văn hóa của người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên. Bộ sẽ nghiên cứu để tiếp thu đề xuất của đại biểu Quốc hội về cơ chế khuyến khích các cơ sở tư nhân miễn giảm phí, lệ phí cho nhân dân trong các điểm tham quan và các hoạt động vào ngày 24/11.

Về cơ chế, chính sách bảo tồn văn hóa các dân tộc thiểu số, nghệ thuật dân gian, nghệ thuật truyền thống, Bộ trưởng cho hay, các cơ chế, chính sách, giải pháp được thiết kế theo hướng ưu tiên nguồn lực tài chính bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc Việt Nam, các giá trị văn hóa có nguy cơ mai một và nghệ thuật truyền thống. Bộ trưởng cũng tiếp thu ý kiến góp ý về chính sách bảo tồn tiếng nói, chữ viết của các dân tộc, công trình kiến trúc mang đậm bản sắc Việt Nam, đình chùa, làng cổ; xây dựng và thực hiện cơ chế, chính sách đặc thù cho văn hóa các dân tộc thiểu số, phát triển không gian bảo tồn văn hóa làng bản truyền thống gắn với phát triển du lịch, phát huy vai trò chủ thể văn hóa để tạo sinh kế bền vững.

Đối với ý kiến của các đại biểu tỉnh Quảng Ninh, Ninh Bình về việc truyền dạy các giá trị văn hóa nghệ thuật truyền thống trong nhà trường, Bộ trưởng cho biết đây là đề xuất rất hay, Bộ sẽ nghiên cứu để tiếp thu.

Bên cạnh đó, theo Bộ trưởng, dự thảo đã tiếp thu, bổ sung những chính sách cụ thể, thiết thực từ cơ sở, mang tính đột phá và có sức lan tỏa cao, như quy định về việc tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư được giao quản lý, vận hành, khai thác sử dụng một số thiết chế văn hóa thể thao ở cơ sở.

Đề cập đến chính sách đãi ngộ phát triển tài năng, nhân lực đặc thù trong lĩnh vực văn hóa, thể thao, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch chia sẻ, hiện nay Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa đã có nhiều chính sách liên quan đến lĩnh vực này, như đề án về đào tạo, bồi dưỡng, chương trình đầu tư cho các trường học, trong đó tập trung vào các đối tượng là học sinh, sinh viên. Dự thảo Nghị quyết cũng đã có quy định cụ thể để thu hút, giữ chân những người giỏi, người thực sự có tài năng trong lĩnh vực văn hóa, thể thao, đặc biệt là trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật truyền thống dân gian.

Về Quỹ văn hóa nghệ thuật, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết, sau khi tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, thể chế hóa các chủ trương của Đảng tại Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị, Chính phủ đã bổ sung vào dự thảo Nghị quyết quy định về việc thí điểm thành lập Quỹ văn hóa nghệ thuật theo mô hình hợp tác công tư, là quỹ đầu tư mạo hiểm, hoạt động theo nguyên tắc thị trường, chấp nhận khả năng rủi ro, bảo đảm công khai, minh bạch. Đây là cơ chế phù hợp với đặc thù đầu tư trong lĩnh vực văn hóa, văn học nghệ thuật tiềm ẩn rất nhiều rủi ro.

Nguồn vốn của quỹ gồm vốn nền từ ngân sách và nguồn đối ứng xã hội từ doanh nghiệp, các tổ chức, cá nhân và các nguồn bổ sung như tài trợ quốc tế, nguồn thu hợp pháp khác. Việc thành lập quỹ chủ yếu để huy động các nguồn lực xã hội, ngân sách nhà nước đóng vai trò là vốn mồi để khuyến khích việc đóng góp của khu vực tư nhân.

Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát, điều chỉnh chặt chẽ hơn với mô hình quỹ này trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm quốc tế, các mô hình quỹ tương tự đã được thí điểm tại dự thảo Luật Thủ đô. Đồng thời xác lập những nguyên tắc chung để giao Chính phủ quy định chi tiết. Chính phủ sẽ lưu ý việc xây dựng các tiêu chí đánh giá rủi ro, cơ chế chấp nhận rủi ro. Trong quá trình thực hiện, Chính phủ sẽ tổng kết, đánh giá và hoàn thiện mô hình này, bảo đảm hoạt động hiệu quả và không lãng phí nguồn lực.

Thừa nhận chuyển đổi số trong ngành văn hóa, thể thao và du lịch “đang là vấn đề còn rất nhiều hạn chế”, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh kỳ vọng việc đầu tư cho hoạt động chuyển đổi số sẽ xây dựng được một hệ thống dữ liệu, qua đó đánh giá một cách khoa học, toàn diện trên tất cả các lĩnh vực của ngành, đề xuất nhiệm vụ, giải pháp để thực hiện hiệu quả các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội nói chung, của ngành văn hóa nói riêng.